Mandag 1 juni 2026 organiseerde de VTW in samenwerking met de Aw een lunchwebinar over de beoordeling van onverenigbaarheid bij de G&B-toetsing van bestuurders en commissarissen.
VTW-directeur Bronia Vermaas, José Meppelink (afdelingshoofd Vergunningverlening Aw bij ILT) en Rachel Noij (coördinerend specialistisch inspecteur Aw bij ILT) bespraken recente ontwikkelingen, praktijkervaringen en vragen van leden met betrekking tot de toetsing. Tijdens het webinar spraken VTW en Aw, op veler verzoek, af om eenzelfde webinar te organiseren voor bestuurssecretarissen en ondersteuners van rvc's.
Per 1 juli 2025 is de Beleidsregel Autoriteit woningcorporaties herzien. De beleidsregels bevatten procedurele en -beoordelingskaders voor het preventief toezicht, waarbij van de Aw een besluit wordt verwacht, zoals bij de zienswijze G&B. Nieuw is de introductie van de verkorte procedure bij herbenoeming van een commissaris en de uitwerking van de tussentijdse G&B-toetsing (tijdens de benoemingsperiode) van bestuurders en commissarissen.
Verkorte procedure:
Deze procedure wordt in de praktijk veelvuldig gebruikt en versnelt het proces bij herbenoemingen van een commissaris binnen dezelfde corporatie. Het aanvraagformulier is korter dan bij een reguliere procedure.
Tussentijdse toetsing:
De Aw kan een commissaris tussentijds toetsen bij ernstige signalen of nieuwe feiten die aanleiding geven tot twijfel over de geschiktheid en betrouwbaarheid. In 2025 is geen enkele commissaris tussentijds getoetst, wat aansluit bij de verwachting dat dit alleen in bijzondere gevallen nodig is.
De Aw behandelde vorig jaar 450 aanvragen voor commissarissen en bestuurders. Driekwart van de aanvragen was onvolledig, waardoor de Aw aanvullende informatie moest opvragen. Dit kwam vaak door ontbrekende of onvolledige antwoorden, het niet aanleveren van een VOG of het niet juist aanvinken van onderdelen van de VOG. Bij een derde van de aanvragen werd door de Aw inhoudelijk dieper uitgevraagd. Dit betrof vooral onafhankelijkheid, mogelijke onverenigbare functies en schijn van belangenverstrengeling.
Advies Aw:
Onderbouw in de aanvraag de overwegingen en conclusies van de rvc. Beschrijf de geïdentificeerde risico’s en de genomen beheersmaatregelen. Uit het aanvraagformulier moet blijken dat hierover in de rvc het gesprek is gevoerd en hoe de afweging tot het besluit heeft geleid. Wees als kandidaat ook transparant over je achtergrond en mogelijke risico’s, en bespreek deze vooraf binnen de rvc. Dit voorkomt verrassingen en versnelt het proces. Doe eens een Googlesearch op je eigen naam.
Jurisprudentie:
In een recent arrest oordeelde de Hoge Raad dat als het bestuur uit meerdere personen bestaat en de vennootschap geen rvc heeft, het op de weg van de bestuurder met een mogelijk tegenstrijdig belang ligt om een zo groot mogelijke openheid te betrachten en dit mogelijke tegenstrijdige belang te melden aan zijn medebestuurders. NB De Governancecode Woningcorporaties en de modelstatuten voor een corporatie bepalen dat bestuursleden een (mogelijk) tegenstrijdig belang direct melden aan de RvC en de overige bestuursleden, en commissarissen aan de voorzitter en de overige rvc-leden.
De Aw heeft de aanvraagformulieren anderhalf jaar geleden herzien. Om het invullen te vergemakkelijken en het proces te uniformeren wordt het aanvraagformulier binnenkort gedigitaliseerd. Dit kan leiden tot een meer gestandaardiseerde en minder op maat gemaakte communicatie met de aanvrager. Voor het digitale formulier is eHerkenning nodig. Ook het interne opslagsysteem krijgt een hoger beveiligingsniveau. De extra testwerkzaamheden hebben geleid tot een tijdelijke toename van de doorlooptijd van de aanvragen.
Deze procedure is bedoeld voor spoedsituaties en wordt in de praktijk vooral gebruikt bij het benoemen van een interim bestuurder. De Aw behandelt deze aanvraag met spoed en geeft een positieve zienswijze af zonder dat een VOG is aangeleverd, onder de ontbindende voorwaarde dat de VOG later alsnog wordt aangeleverd. De Aw signaleert een toename van het aantal interim bestuurders in 2025. De oorzaak hiervan is niet onderzocht. Tegen deze achtergrond vraagt de Aw de rvc’s nadrukkelijk om zorgvuldig te handelen bij zowel het afscheid van bestuurders als de werving van nieuwe kandidaten.
Beperkingen:
De ZOV is maximaal 3 maanden geldig. De bestuurder mag in deze periode geen besluiten nemen die de kern van de organisatie raken.
Advies Aw:
Neem bij spoedsituaties altijd contact op met de externe toezichthouder, ongeacht de procedure, zodat deze kan schakelen met degene die de aanvraag toetst.
Naast de jaarlijkse handreiking Integriteit publiceert de Aw dit jaar een nieuwe handreiking Verwevenheden en Transparantie over hoe om te gaan met relaties binnen de rvc en met de bestuurder, en met mogelijke (schijn van) belangenverstrengeling. De handreiking wordt in de zomer verwacht en bevat casuïstiek en good practices. Essentieel om de schijn van belangenverstrengeling te voorkomen zijn:
De rvc dient hieraan al aan het begin van de sollicitatieprocedure aandacht te besteden, door dit onderwerp samen met de kandidaat expliciet te bespreken, zodat in een vroeg stadium wederzijds duidelijkheid bestaat en latere verrassingen worden voorkomen.
De Aw beoordeelt vastgoedbezit (ook in geval van geërfd vastgoedbezit in het werkgebied van de corporatie) bij elke aanvraag als een mogelijk deelbelang. Vastgoedbezit is niet per definitie een belemmering voor het afgeven van een positieve zienswijze, maar vereist een zorgvuldige risicoanalyse en passende maatregelen. Heel veel kan.
Elke casus heeft een andere context en is maatwerk. Er bestaat geen standaardlijst van maatregelen. De rvc moet aantonen dat alle risico’s zijn verkend en besproken, en passende maatregelen zijn genomen. Het uitsluiten van vastgoedbezit door sommige rvc’s beperkt de kandidatenpool, terwijl het behouden van praktijkkennis van vastgoed van belang kan zijn voor de kwaliteit van het toezicht.
Het komt voor dat de werving van bestuurders niet openbaar gebeurt, terwijl dit volgens de Governancecode woningcorporaties wel verplicht is (pas toe-bepaling). Een voordracht van een interne kandidaat zonder openbare werving wordt door de Aw als een kwetsbaarheid gezien. Hoewel dit geen wettelijke grond is om geen positieve zienswijze te verstrekken, legt de Aw dit als signaal vast en bespreekt zij dit met de rvc.
Bij fusie worden de ‘oude’ bestuurder en commissarissen niet standaard opnieuw getoetst. Als er zwaarwegende argumenten zijn om dit wel te doen en risico’s worden gesignaleerd kan de externe toezichthouder een tussentijdse toets initiëren.
De Aw ziet dat rvc’s soms een bestuurder benoemen die op onderdelen afwijkt van het profiel. In dat geval dient de RvC deze afwijking expliciet te benoemen en te onderbouwen, en te motiveren in hoeverre de kandidaat past bij de opgave, omvang en complexiteit van de corporatie. Een afwijking op een enkel onderdeel kan soms worden gecompenseerd, bijvoorbeeld door gerichte ontwikkeling, maar bij meerdere afwijkingen ligt dit lastiger. De Aw verwacht hierbij een spiegelende houding, waarbij de rvc de gemaakte afwegingen en het besluit transparant en navolgbaar maakt.
De Aw wil meer risicogericht werken door bijvoorbeeld de verkorte aanvraagprocedure mogelijk uit te breiden en de samenwerking met toezichthouders te intensiveren.
Sommige aanvragers ervaren de toetsing door de Aw als intensiever, maar uit de cijfers blijkt dat in twee derde van de aanvragen geen extra inhoudelijke uitvraag plaatsvindt en veel op papier wordt afgedaan. Bij een derde van de aanvragen wordt doorgevraagd en bij een aantal risicovolle aanvragen wordt met rede diep doorgevraagd. Naast schriftelijke vastlegging neemt de Aw altijd telefonisch contact op en soms vindt een fysiek gesprek plaats.
De huidige wijze van toetsing hangt samen met de doorontwikkeling van wet- en regelgeving, waardoor de Aw meer beoordelingsruimte heeft gekregen. Dit brengt met zich mee dat besluiten uitgebreider moeten worden gemotiveerd en toegelicht. Het vastleggen daarvan op papier blijkt in de praktijk niet altijd eenvoudig. De Aw is zich ervan bewust dat gesprekken impact hebben op betrokkenen en door hen soms worden ervaren als ‘in de beklaagdenbank zitten’. Tegelijkertijd is sprake van een wederzijds belang: zowel de rvc als de Aw streven naar de juiste persoon op de juiste plek.
Rvc’s kunnen signalen of vragen over de G&B-toetsing door de Aw altijd voorleggen aan de VTW, via telefoon (085-0770 222) of e-mail (bureau@vtw.nl)
Roadshow Samenwerking & solidariteit: VTW / Aedes / West-Brabant-West