Frauderisico’s en integriteit voor de rvc

Inzichten uit het VTW webinar met de NBA 3 maart

3 maart verzorgden wij het lunchwebinar Frauderisico’s en integriteit met Mohamed Masri en Marianne van Kimmenade van de NBA. Het lunchwebinar sloot naadloos aan bij de lancering van de VTW Besliswijzer integriteit.

In het webinar stonden praktische handvatten centraal voor toezicht op fraude- en integriteitsrisico’s, met aandacht voor actuele ontwikkelingen zoals digitale kwetsbaarheden en criminele beïnvloeding. In dit artikel delen we de belangrijkste negen inzichten voor raden van commissarissen.

1. Maatschappelijke urgentie & nieuwe kwetsbaarheden (o.a. digitalisering/AI)

Fraude raakt het maatschappelijk vertrouwen en kan leiden tot financiële schade, reputatieschade en continuïteitsrisico’s. De sprekers benadrukten dat digitalisering en het gebruik van AI nieuwe kwetsbaarheden introduceren, naast een bredere toename van financiële criminaliteit (zoals phishing en cybercrime).

2. Duidelijke rolverdeling: bestuur – toezicht – accountant

In het webinar is het belang van heldere verantwoordelijkheden benadrukt:

• Rol van het bestuur: primair verantwoordelijk voor risicoanalyses, maatregelen en verantwoording over fraude- en integriteitskwesties.
• Rol van de toezichthouder (RvC/AC): bewaakt het stelsel van interne beheersing, toetst periodiek de werking en bespreekt dit met bestuur, onafhankelijke controller en accountant.
• Rol van de accountant: onderkent frauderisico’s, stemt controlewerkzaamheden daarop af en rapporteert via o.a. managementletter en accountantsverslag; kernpunten kunnen zichtbaar zijn in de controleverklaring.

3. Structuur & rapportagelijnen: voorkom ‘geitenpaadjes’

Effectieve fraudepreventie vraagt om heldere structuren, verantwoordelijkheden, bevoegdheden en rapportagelijnen. Dat helpt afwijkingen en informele routes (“geitenpaadjes”) te voorkomen. Ook is het belangrijk dat uitkomsten van toetsing en beheersing actief worden gerapporteerd en besproken.

4. Alertheid op criminele invloeden (contant geld, derde betalingen) – en training

Een concreet aandachtspunt is de toenemende criminele beïnvloeding via bijvoorbeeld contante geldstromen en derde betalingen. Medewerkers moeten signalen leren herkennen; weerbaarheid en training zijn essentieel om te voorkomen dat een organisatie “onbewust” meewerkt.

5. Synchronisatie van rapportages: laat organisatie en accountant op elkaar reflecteren

Marianne en Mohamed adviseerden om de rapportage van de organisatie (bijv. bestuursverslag) en de accountant (bijv. controleverklaring/verslagen) meer op elkaar af te stemmen en expliciet op elkaars bevindingen te reflecteren. Dat gebeurt nog te weinig, terwijl het juist kan bijdragen aan lerend vermogen en scherpere beheersing.

6. Toezicht & professioneel-kritische houding: zet integriteit jaarlijks op de agenda

De webinar-checklist voor commissarissen benadrukte onder meer:

• Agendeer jaarlijks cultuur & integriteit;
• Laat frauderisicoanalyses opstellen én actualiseren;
• Vraag periodiek rapportages over meldingen en beoordeel de effectiviteit van meldprocedures;
• Wees kritisch op de professionaliteit en controle-aanpak van de accountant, en ga proactief het gesprek aan over belangrijkste risico’s.

7. Gebruik interne tools: meldingen en vertrouwenspersoon als waardevolle input

Interne signalen – zoals meldingen en rapportages van vertrouwenspersonen – kunnen belangrijke input zijn voor het toezicht en het gesprek met het bestuur. In sommige sectoren is het gebruikelijk dat een vertrouwenspersoon jaarlijks met de RvC spreekt (geanonimiseerd); dat biedt ook voor corporaties een bruikbaar voorbeeld.

8. Kritisch op controleplannen (na de zomer): vraag aandacht voor sectorrisico’s zoals inkoopfraude

Een praktisch advies: na de zomer komt de accountant vaak met het controleplan. De rvc doet er goed aan daar scherp op te zijn en te voorkomen dat de controle een “eenheidsworst” wordt. Vraag expliciet aandacht voor sector-specifieke risico’s, zoals aanbestedingen/inkoopfraude en grote contracten met externe leveranciers.

9. Casus meerjarenbegroting: management bias en ‘bewust pessimisme’

In een casus is besproken hoe commissarissen kritisch kunnen zijn op aannames in meerjarenbegrotingen: welke aannames zijn zwaarder gezet, wat is de rationale, wie heeft belang bij een somber beeld, en wat zegt de accountant over management bias, schattingsonzekerheid en het risico op bewust pessimisme?

Bekijk ook de presentatie van Mohammed en Marianne (NBA)
Webinar Frauderisico en integriteit 3 maart 2026

AFM signaleert vooruitgang in frauderisicoanalyse, maar meer diepgang nodig

In het webinar is ook aandacht besteed aan actuele toezichtsignalen. De AFM ziet in het onderzoek ‘Op weg naar een betere frauderisicoanalyse’ (november 2025) vooruitgang bij OOB-accountantsorganisaties: richtlijnen en procedures zijn aangescherpt en er is meer aandacht voor bewustwording, training en inzet van fraudedeskundigen. Tegelijk blijft volgens de AFM verdere verbetering nodig, waaronder blijvende alertheid en een scherper professioneel-kritische houding.

Daarnaast wijst de AFM er in eerdere publicaties op dat het gesprek en het inwinnen van informatie diepgaander moet worden, en dat het te vaak blijft bij het constateren van incidenten in plaats van het identificeren en beheersen van frauderisico’s.

Lees het AFM-bericht: Op weg naar een betere frauderisicoanalyse

Concrete agenda voor de rvc

De combinatie van de Besliswijzer integriteit en het webinar leveren een concrete agenda op voor rvc’s:

1. Zet cultuur & integriteit jaarlijks op de RvC-agenda. Dus niet alleen “als er iets gebeurt”).
2. Vraag een actuele frauderisicoanalyse en laat deze periodiek herijken.
3. Organiseer scherpte in rapportagelijnen en bespreek uitkomsten van toetsing/monitoring.
4. Benut interne signalen (meldingen/vertrouwenspersoon) in toezicht en dialoog met bestuur.
5. Sta zelf aan het roer in het gesprek met de accountant: agendeer tijdig het controleplan en vraag aandacht voor corporatie-specifieke risico’s (o.a. inkoopfraude).

Meer weten/ meedoen

VTW nodigt leden uit om de Besliswijzer in de praktijk te gebruiken en ervaringen te delen, zodat we het instrument samen kunnen aanscherpen.

Klik HIER voor de VTW Besliswijzer integriteit
Klik HIER voor de webinar presentatie
Klik HIER voor de Analyse rapportering over fraude 2022 - NBA