De Beslisarchitect - Hans van Emmerik

Boekrecensie door Joris Arts

Waarom nemen verstandige mensen soms toch onverstandige beslissingen? In De Beslisarchitect laat Hans van Emmerik zien hoe dat komt en vooral wat je eraan kunt doen.

De basis van het boek ligt bij Kurt Lewin, een van de grondleggers van de sociale psychologie. Hij stelde dat ons gedrag wordt bepaald door twee factoren: onze persoonlijkheid en onze omgeving. Omdat iemands persoonlijkheid lastig te veranderen is, kun je gedrag vaak veel gemakkelijker beïnvloeden door de omgeving te veranderen. En precies dat is het werk van een beslisarchitect.

Van Emmerik beschrijft negen belemmeringen die ervoor zorgen dat mensen niet altijd de juiste beslissingen nemen. Denk bijvoorbeeld aan verliesaversie of de oplossingsreflex. Verschijnselen die we allemaal kennen, maar waar we in de praktijk toch regelmatig intrappen. Hoe voorkom je dat? En hoe zorg je ervoor dat een groep gezamenlijk tot betere besluiten komt?

Een mooi voorbeeld vond ik het hoofdstuk over groepsdruk. Van Emmerik laat zien hoe gemakkelijk een groep zich laat beïnvloeden door de eerste persoon die zijn mening geeft. Zeker wanneer dat iemand is met veel gezag. De rest van de groep is vervolgens geneigd zich aan die mening aan te passen. Hij illustreert dit onder andere met het bekende experiment van Solomon Asch, waarin mensen bereid bleken een overduidelijk verkeerd antwoord te geven omdat de rest van de groep dat ook deed.

Voor toezichthouders is dit bijzonder herkenbaar. Ook in een raad van toezicht kan de mening van een voorzitter of een ervaren toezichthouder onbedoeld de toon zetten. Zeker wanneer die als eerste het woord neemt. Van Emmerik geeft praktische tips om dat te voorkomen. Laat bijvoorbeeld iedereen eerst individueel zijn mening vormen, geef stille deelnemers als eerste het woord en wissel bewust de spreekvolgorde af. Kleine ingrepen die een groot verschil kunnen maken.

Wat ik prettig vind aan het boek, is de overzichtelijke en consequente opbouw. Ieder hoofdstuk begint met aansprekende praktijkvoorbeelden die de betreffende belemmering illustreren. Vervolgens legt Van Emmerik uit wat je eraan kunt doen. Elk hoofdstuk eindigt met een korte samenvatting en een aantal heel concrete vragen die je aan tafel kunt stellen.

Voor mij zijn juist die vragen de grootste bonus. Ze maken het boek niet alleen interessant, maar vooral ook praktisch toepasbaar. Vragen als: 'Wie kijkt hier anders tegenaan?', 'Welke andere opties hebben we nog niet onderzocht?' en 'Wat denk je dat er in de praktijk gebeurt als we hiervoor kiezen?' Het zijn vragen die je als toezichthouder morgen al kunt gebruiken.

Ik heb het boek met veel plezier gelezen. Veel van de beschreven situaties zijn herkenbaar vanuit mijn werk als toezichthouder in de zorg en bij een woningcorporatie. Het boek laat zien dat goede besluitvorming niet alleen draait om de juiste informatie en de juiste mensen aan tafel, maar ook om de manier waarop je het besluitvormingsproces organiseert.